Bài giảng của GS. Reem Abu Rustum tập trung vào vai trò quan trọng của mặt phẳng dọc giữa (midsagittal plane) và kỹ thuật quét phụ dọc giữa (parasagittal sweep) trong việc tầm soát và chẩn đoán các dị tật thai nhi ở tam cá nguyệt thứ nhất.
Dưới đây là tóm tắt các nội dung chính của bài học:
1. Các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng chẩn đoán
Khả năng phát hiện bất thường phụ thuộc vào:
- Kinh nghiệm của người thực hiện: Cần thực hiện ít nhất 50 ca siêu âm để đạt được tỷ lệ quan sát tốt.
- Thiết bị và quy trình: Sử dụng thiết bị tốt và tuân thủ các hướng dẫn (như ISUOG 2023) bao gồm cả các mặt phẳng dọc, ngang và vành.
- Tuổi thai: Độ chi tiết của giải phẫu trở nên rõ ràng hơn khi chiều dài đầu mông (CRL) đạt khoảng 65mm (tương đương 12 tuần 5 ngày đến 12 tuần 6 ngày).
2. Tối ưu hóa mặt phẳng dọc giữa
Để có được hình ảnh chuẩn, cần sử dụng đầu dò tần số cao, thu hẹp trường quét, điều chỉnh độ sâu, điểm hội tụ và dải động. Các mốc giải phẫu quan trọng trên mặt phẳng này bao gồm:
- Vùng đầu mặt: Xương mũi, hàm trên (maxilla) liên tục, hàm dưới, đồi thị, não giữa, thân não và khoảng sáng sau gáy (NT).
- Hệ thần kinh trung ương: Độ mờ trong sụn (IT – intracranial translucency) (vị trí não thất thứ tư tương lai), đám rối mạch mạc, bể lớn và xương chẩm.
- Siêu âm Doppler màu: Giúp quan sát động mạch quanh tiểu não, các cung động mạch chủ và ống động mạch, cũng như hệ thống tĩnh mạch (ống tĩnh mạch, tĩnh mạch chủ dưới).
3. Tầm quan trọng của kỹ thuật quét phụ dọc giữa (Parasagittal Sweep)
GS. Rustum nhấn mạnh không nên chỉ dừng lại ở một mặt phẳng cố định mà cần thực hiện cú quét (sweep) để kiểm tra:
- Sự liên tục của hộp sọ.
- Cơ hoành, dạ dày, bàng quang và vị trí cắm của dây rốn.
- Cột sống và các chi.
4. Các dị tật có thể phát hiện qua mặt phẳng dọc giữa
Bài giảng liệt kê và minh họa nhiều bất thường có thể nhận diện qua mặt phẳng này:
- Hệ thần kinh: Thai vô sọ (acrania), thoát vị não, chẻ đôi đốt sống (thông qua dấu hiệu IT bị ép chặt), giãn não thất nặng hoặc nang màng nhện.
- Vùng mặt: Sứt môi và hở hàm ếch (dựa trên khoảng hở ở xương hàm trên).
- Lồng ngực và Tim: Thoát vị tim (ectopia cordis) và ngũ chứng Cantrell.
- Ổ bụng và Tiêu hóa: Khe hở thành bụng (gastroschisis), thoát vị rốn (omphalocele), và dấu hiệu “vùng sáng vùng chậu thoáng qua” gợi ý teo hậu môn.
- Hệ tiết niệu: Bàng quang lớn (LUTO), loạn sản thận đa nang hoặc lộ bàng quang (gợi ý bởi vị trí cắm dây rốn thấp bất thường).
- Hệ xương: Chi ngắn (rhizomelia), đa ngón hoặc chân khoèo.
- Các bất thường khác: Dải sợi amniotic, hội chứng dải rốn ngắn (body stock anomaly) và đa bội thể (triploidy).
5. Kết luận
Mặt phẳng dọc giữa là một mặt phẳng cắt tiêu chuẩn và mang tính quyết định, chứa đựng nhiều dấu hiệu (markers) giúp sàng lọc và chẩn đoán sớm. Tuy nhiên, bác sĩ cần lưu ý các giới hạn về tuổi thai và luôn tuân thủ các quy định về an toàn khi thực hiện siêu âm.
